Söylediklerinin önemsenmesini isteyenlerin sık sık; “Altını çizerek söylüyorum” demeleri, gerçekten sözlerinin önemsenmesini sağlıyor mu bilemiyorum. Onu, böyle sık sık tekrara düşenleri dinleyebilenlere sormak yerinde olur sanırım. Sözlerinin altına bir de çizik atmaları; kendi söylediklerini, kendilerinin de önemsemedikleri düşüncesini öne çıkarıyor gibi geliyor bana…

Artık dinleyemiyorum onları sonuna kadar. Sonuna kadar dinlediğim zamanlarda da konuşmalarının, kendi isteklerini kabullendirme amacından başka bir şeyler içermediğini anlıyor, üzülüyordum.

Çağından sorumlu, ülkesinden ve ülkesinde yaşayan insanlardan, hayvanlardan, bitkilerden sorumlu, tüm dünyadan sorumlu olduklarını söylemeleri ve bu sözlerine uygun davranışlarını göstermeleri için dinledim, bu kendilerini “Aydın” olarak betimleyen yorumculardan, siyasetçilerden TV kanallarının çok önemli müdavimlerinden; boşu boşuna…

İnsanların görüşlerini bildirmeleri ne güzel, ama betimleyici cümlelerden, kural ve/veya sonuç belirten cümlelere geçmenin sakıncalarını göz ardı etmemek gerekir.

Bilindiği gibi duygulanış fikirleri, etkileyen ben’in doğasından çok etkilenen ben’in doğasıyla ilgilidir. Bir kişi; “Dünya hep karanlık,” derse, bir duygulanış fikrinden söz etmiş olur ama bu dünyanın gerçekten hep karanlık olduğunu değil, o kişide böyle bir duyguya yol açtığını gösterir.

Bu bilgi ne etkileyenin ne etkilenenin doğasını ne de etkinin nedenlerini açıklar. Bulanıktır. Nedenlerin değil etkilerin, yani sonuçların bilgisine dayalıdır. Bilgilenme türü olarak en alt düzeydedir ve insanı yaşam karşısında edilgin kılar.

İşte bu nedenle artık dinlemek istemiyorum kendi kendilerini aydın veya entelektüel diye tanıtma çabasında ve daha ötesi; zorlamasında bulunan bu muhteremleri…

Bu duygulanış fikirleri, nedensellik bağıntısı üzerinden kavranılarak; kavramsal fikirler düzeyine taşınabilirse, işte o zaman insanın yaşam karşısında, nedenlerin bilgisiyle donanmasına, etkinleşmesine ve eyleme gücünü artırmasına katkıda bulunabilir, ama ne duygularını kavramsal düzeye taşıma ne de çağından sorumlu olma gibi bir davranışı, bir yaşam biçimini göstermeye zamanları yok bu önemli konuşmacıların… Varsa da yoksa da ve illa da bağıra çağıra bu altını çizdikleri sözlerinin önemsenmesi…

Çağından sorumlu olmayan Aydın olur mu? Olmaz tabii, ama olmak isteyenler o kadar çok ki! Henüz bazı kavramları algılarına konuk bile edememiş aydınımsılar o kadar çok ki! Algı dünyalarına girememiş kavramların içeriğinin altını çizmeye çalışanlar o kadar çok ki!

Vicdani açıdan, çağından sorumlu olmak bir aydın için koşuldur, ama entelektüel için bilim, teknik ve kültürün, değişik dallarında özel öğrenim görmüş olmak yeterli sayılabilir. Entelektüeller, buluşlarını, icatlarını kısaca birikimlerinin getirisini bireysel kullanabilirler. Aydın toplumsal olmak durumundadır.

Dil açısından bakınca; aydın sözcüğü, Fransızca intellectuel sözcüğüyle eş anlamlıymış gibi kabul görmektedir (TDK). Aslında aydın sözcüğünün Fransızcadaki karşılığı, Clair’ değil midir?

Bence, entelektüel, münevver ve aydın sözcükleri yakın anlamlar içerse de birbirinin tam karşılığı değiller. O nedenle bir entelektüelin sorumsuz davranabilmesi; bir aydın için örnek olamaz…

İthal kavramları yerli kavramlarımızla bire bir örtüştüremeyiz. Kavramların içeriğinde, yaşananlardan oluşanların tuttuğu yeri düşündüğümüzde; toplumların kavramlarında, toplumların kendi özelliklerinin yer alması doğal değil midir?

Bu kavramlar üzerinde bir uzlaşma olacağını ummuyorum, ama en azından değerli okurlarımızın da kendi kavramlarını tanımlamalarını umuyor ve buna inanıyorum…

Yukarıda saydığım şıpın işi akademisyenlere ve her şeyi bildiğini söyleyenlere, “Herbokolog” tanımlaması getirilmiş olsa da bu bana uyan bir üslup olamaz; ben Herboşolog diyorum, hoşunuza gittiyse siz de, Herboşolog diyebilirsiniz…

Nerede bir sözcüğün içi boşalsa bende bir anlamın çatısı çöker…

Sözcükleriniz de gönülleriniz gibi dolu dolu ve hoş olsun…

Ali Rıza Kars